Is verdampingsdeficiet the same as VPD?

Yes. “Verdampingsdeficiet” is the Dutch term for Vapour Pressure Deficit (VPD): the same calculation and the same unit (kPa).

How is VPD calculated?

From the temperature and the relative humidity: VPD = saturation vapour pressure at that temperature × (1 − RH/100). The saturation vapour pressure rises steeply with temperature. The trunk diameter plays no role. Example: at 30 °C and 40 % humidity the VPD is about 2.5 kPa.

Which factors determine how much a tree transpires?

Four environmental factors: radiation (sunlight), temperature, humidity and wind. Warm, dry, sunny and windy air drives transpiration up; cool, humid and still air slows it down.

What is the difference between vapour pressure deficit (VPD) and water deficit (TWD)?

The VPD is an air measure (kPa) from temperature and humidity: how hard the air pulls at the water. The TWD is a trunk measure (µm) from the dendrometer: how much water the tree itself is short of. The VPD is the cause, the TWD the effect.

Why does the VPD rise with heat?

Warm air can hold much more water vapour than cold air. At the same relative humidity the “deficit” to saturation is then larger, so the VPD rises with temperature.

Does a high VPD mean I have to irrigate?

Not automatically. A high VPD on a hot day is normal as long as the tree fully recovers at night. Only when the water deficit no longer returns to zero at night and rises day after day is there too little soil moisture and is irrigation advisable.

Wat is verdampingsdeficiet (VPD)?

Op elke warme, droge dag verliest een boom water langs zijn bladeren. Hoe hard de lucht dat water naar buiten trekt, vat je samen in één getal: het verdampingsdeficiet, internationaal beter bekend als VPD (Vapour Pressure Deficit). Het vertelt je niet wat de boom doet, maar waárom de spanning oploopt — en dat maakt het een sleutel om waterstress te begrijpen.

Verdamping: hoe een plant water verliest

Een plant ademt via microscopische openingen in het blad, de huidmondjes. Daarlangs neemt ze CO₂ op voor de fotosynthese, maar verliest ze tegelijk waterdamp — dat noemen we verdamping of transpiratie. Dat verlies zuigt, als aan een lange strohalm, water omhoog: van de wortels, door de stam, tot in de bladeren. Die onafgebroken transpiratiestroom is meteen ook het transport waarmee de boom water en opgeloste voedingsstoffen naar boven brengt.

Verdamping is dus niet zomaar verlies — ze houdt de waterkolom in beweging en koelt het blad. Maar ze heeft een prijs: zolang de huidmondjes openstaan om CO₂ binnen te laten, ontsnapt er water. Wordt dat verlies te groot, dan sluit de plant de huidmondjes deels, en valt tegelijk de CO₂-opname en dus de groei stil.

Hoe sterk die verdamping is, hangt af van de omgeving. Vier factoren drijven ze aan:

Straling (zonlicht) levert de energie om water te laten verdampen en zet de fotosynthese aan, waardoor de huidmondjes opengaan. Meer licht betekent doorgaans meer verdamping.
Temperatuur bepaalt hoeveel vocht de lucht kán opnemen: warme lucht “trekt” harder aan het bladwater dan koele lucht.
Luchtvochtigheid werkt omgekeerd: in vochtige lucht zit al veel waterdamp, dus verloopt de verdamping trager; droge lucht versnelt ze.
Wind voert de vochtige laag lucht vlak rond het blad af en vervangt ze door drogere lucht, waardoor het waterverlies stijgt.

Precies die gezamenlijke “vraag vanuit de lucht” — vooral de combinatie van temperatuur en luchtvochtigheid — wordt gevangen in het verdampingsdeficiet.

Wat is het verdampingsdeficiet (VPD)?

Het verdampingsdeficiet drukt uit hoe “dorstig” de lucht is: het verschil tussen hoeveel waterdamp de lucht maximaal zou kunnen bevatten en hoeveel ze op dat moment werkelijk bevat. Is dat verschil groot, dan trekt de lucht hard aan het water in de plant.

Je berekent het uit de temperatuur en de relatieve luchtvochtigheid — niet uit de stam. De eenheid is kPa (kilopascal, een drukmaat). Belangrijk detail: warme lucht kan véél meer vocht bevatten dan koude lucht. Daardoor stijgt het VPD bij dezelfde luchtvochtigheid gewoon door de temperatuur te verhogen. Het VPD volgt de temperatuur dan ook op de voet: 's nachts ligt het bijna op nul, overdag piekt het.

Verdampingsdeficiet (VPD) in kPa gemeten door PlantData Live over een week: 's nachts bijna nul, overdag een duidelijke piek — het dagritme van de verdampingsvraag

Hoe bereken je het VPD?

Het VPD is het verschil tussen de verzadigingsdampdruk (hoeveel damp de lucht bij die temperatuur maximaal aankan) en de werkelijke dampdruk (hoeveel er nu inzit). Die werkelijke dampdruk is gewoon de verzadigingsdampdruk maal de relatieve luchtvochtigheid. Vandaar:

VPD = e_s(T) × (1 − RV / 100)

waarbij RV de relatieve luchtvochtigheid in % is en e_s(T) de verzadigingsdampdruk bij temperatuur T. Die verzadigingsdampdruk stijgt sterk (exponentieel) met de temperatuur en wordt goed benaderd door de Tetens-vergelijking:

e_s(T) = 0,6108 × e^{(17,27 · T / (T + 237,3))} (in kPa, met T in °C)

Een voorbeeld

Neem een warme, droge dag: 30 °C en 40 % luchtvochtigheid.

Verzadigingsdampdruk: e_s(30) ≈ 4,24 kPa
VPD = 4,24 × (1 − 0,40) ≈ 2,5 kPa — een hoge vraag; de lucht trekt stevig aan de boom.

Vergelijk met een koele, vochtige dag: 15 °C en 80 % luchtvochtigheid.

Verzadigingsdampdruk: e_s(15) ≈ 1,70 kPa
VPD = 1,70 × (1 − 0,80) ≈ 0,34 kPa — een lage vraag; de boom verliest traag water.

Merk op hoe groot het verschil is: het VPD ligt op de warme dag ruwweg zeven keer hoger, ook al is de luchtvochtigheid maar gehalveerd. Dat komt doordat de verzadigingsdampdruk zelf al fors stijgt met de temperatuur. Het illustreert waarom warmte zo zwaar doorweegt in de verdampingsvraag — en waarom een boom op een hete namiddag veel sneller in de problemen komt dan het weerbericht op het eerste gezicht doet vermoeden.

Verdampingsdeficiet, VPD en waterdeficiet: wat is wat?

Hier ontstaat vaak verwarring, dus even scherpstellen.

Verdampingsdeficiet en VPD zijn hetzelfde. “Verdampingsdeficiet” is simpelweg de Nederlandse term voor Vapour Pressure Deficit: dezelfde formule, dezelfde eenheid (kPa), dezelfde grafiek. Het zijn geen twee verschillende berekeningen.

Wat wél verschilt, is het verdampingsdeficiet (VPD) tegenover het waterdeficiet (TWD):

Verdampingsdeficiet (VPD) — een luchtmaat in kPa, berekend uit temperatuur en luchtvochtigheid. Zegt hoe hard de lucht water uit de boom trekt.
Waterdeficiet (TWD) — een stam-maat in µm, gemeten met de dendrometer. Op elk moment ruwweg de afstand tussen de huidige diameter en het recente maximum: hoeveel water de boom zelf tekortkomt.

Kort samengevat: het VPD is de oorzaak (de vraag vanuit de lucht), het waterdeficiet het gevolg (wat de boom ervan merkt). Een hoog VPD op een warme, droge dag drijft de verdamping op, waardoor de stam sterker krimpt en het waterdeficiet oploopt als de wateraanvoer niet volgt.

VPD naast de dendrometer: waterstress juist duiden

De dendrometer en zijn direct afgeleide waarden — groei, dagelijkse krimp en waterdeficiet — vertellen wát de boom doet. Maar ze zeggen niet altijd waárom de spanning oploopt. Daarvoor heb je context nodig over de omgeving, en daar komt het VPD binnen.

Door het VPD naast de stam-metingen te leggen, zie je niet alleen dát de waterspanning oploopt, maar ook waardoor. Twee situaties zien er op de stam gelijkaardig uit, maar vragen een tegengestelde reactie:

Hoog VPD, voldoende bodemvocht — de boom krimpt overdag sterk omdat de lucht extreem veel vraagt (hete, droge, winderige dag), maar herstelt 's nachts weer volledig. Dat is grotendeels normaal weergedrag; vaak volstaat het de hete dag af te wachten.
Matig VPD, maar oplopend waterdeficiet — de vraag vanuit de lucht is gewoon, en toch herstelt de boom 's nachts niet meer en stapelt het waterdeficiet zich op. Dan zit het probleem niet in de lucht maar in de bodem: er is te weinig water beschikbaar. Dit is het signaal om te irrigeren.

Zonder het VPD erbij kun je die twee niet uit elkaar houden — en riskeer je te gieten wanneer het niet hoeft, of net te wachten wanneer de boom echt drooggevallen is.

In de praktijk: VPD en irrigatiebeslissingen

De beslissing volgt uit de combinatie van beide signalen, niet uit één meting:

Sterke krimp + hoog VPD + volledig nachtelijk herstel → weersgedreven. De boom vangt een hete dag op zoals het hoort; afwachten en opvolgen.
Krimp die dag na dag toeneemt + waterdeficiet dat 's nachts niet meer terugkeert naar nul → de wateraanvoer schiet tekort. Tijdig irrigeren, vóór de groei terugvalt.
Waterdeficiet loopt op terwijl het VPD gewoon of laag is → wijst op een bodemvochttekort of een aanvoerprobleem (denk aan een defecte klep of verstopte druppelaar), niet op het weer. Controleer de watergift.

Omdat het waterdeficiet ook tussentijds binnen het etmaal berekenbaar is, krijg je die waarschuwing vaak al vóór de dag om is — ruim voordat blad of kroon iets laten zien. Zo verschuift de vraag van “lijdt deze boom?” naar “waárom, en moet ik nú ingrijpen?”.

Meten met de TreeTag

De TreeTag meet naast de stamdiameter ook temperatuur en luchtvochtigheid vlak bij de stam — precies de twee grootheden waaruit het verdampingsdeficiet wordt berekend. Daardoor komen oorzaak (VPD) en gevolg (waterdeficiet) uit dezelfde sensor, op dezelfde plek en hetzelfde tijdstip. De software van PlantData.Live brengt beide samen, zodat je de waterspanning niet alleen ziet oplopen, maar meteen weet of het aan het weer ligt of aan de bodem — en een melding krijgt zodra ingrijpen nodig is.

Veelgestelde vragen

Is verdampingsdeficiet hetzelfde als VPD? Ja. “Verdampingsdeficiet” is de Nederlandse term voor Vapour Pressure Deficit (VPD): dezelfde berekening en dezelfde eenheid (kPa).

Hoe wordt VPD berekend? Uit de temperatuur en de relatieve luchtvochtigheid: VPD = verzadigingsdampdruk bij die temperatuur × (1 − RV/100). De verzadigingsdampdruk stijgt sterk met de temperatuur. De stamdiameter speelt geen rol. Voorbeeld: bij 30 °C en 40 % luchtvochtigheid is het VPD ongeveer 2,5 kPa.

Welke factoren bepalen hoeveel een boom verdampt? Vier omgevingsfactoren: straling (zonlicht), temperatuur, luchtvochtigheid en wind. Warme, droge, zonnige en winderige lucht drijft de verdamping op; koele, vochtige en windstille lucht remt ze af.

Wat is het verschil tussen verdampingsdeficiet (VPD) en waterdeficiet (TWD)? Het VPD is een luchtmaat (kPa) uit temperatuur en luchtvochtigheid: hoe hard de lucht aan het water trekt. De TWD is een stam-maat (µm) uit de dendrometer: hoeveel water de boom zelf tekortkomt. Het VPD is de oorzaak, de TWD het gevolg.

Waarom stijgt het VPD bij warmte? Warme lucht kan veel meer waterdamp bevatten dan koude lucht. Bij dezelfde relatieve luchtvochtigheid is het “tekort” tot verzadiging dan groter, dus stijgt het VPD met de temperatuur.

Betekent een hoog VPD dat ik moet irrigeren? Niet automatisch. Een hoog VPD op een hete dag is normaal zolang de boom 's nachts volledig herstelt. Pas wanneer het waterdeficiet 's nachts niet meer terugkeert naar nul en dag na dag oploopt, is er te weinig bodemvocht en is irrigeren aangewezen.